İran’ın Hürmüz atağına petrol piyasalarından sert karşılık bekleniyor: ‘Yüzde 20-50 aralığında yükselebilir’

ABD ile İsrail’in İran’a yönelik ortak hücumlarının akabinde, Tahran’ın gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini durdurduğu tarafındaki tezler, global güç piyasalarını alarma geçirdi.

İran’dan boğazın kapatıldığına ait resmi açıklama yapılmazken milletlerarası medyada yayımlanan kimi haberlerde İran İhtilal Muhafızları Ordusu’nun bölgeden geçecek gemilere “Hiçbir geminin geçişine müsaade verilmiyor.” bildirisini ilettiği öne sürüldü.

Bununla birlikte, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin büsbütün durmadığı, kimi konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve boğaz çizgisinde rota değiştirerek geri döndüğü, kimi ticari gemilerin ise Körfez’de beklemeye geçtiği gözlendi.

JEOPOLİTİK RİSK PRİMİ SÜRATLE FİYATLARA YANSIYACAK

Uzmanlar, hücumlar sırasında kapalı olan piyasaların açılmasıyla jeopolitik risk priminin süratle fiyatlara yansıyacağını öngörüyor.

Tahran’ın elindeki en stratejik baskı araçlarından biri görülen Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol eseri geçiyor. Bu hacmin büyük kısmı, Çin başta olmak üzere Asya piyasalarına yöneliyor.

Deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık 3’te 1’i bu stratejik geçit üzerinden global pazarlara ulaştırılıyor. Bilhassa Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri üzere Orta Doğu üreticilerinin ham petrol ve kondensat sevkiyatında bu koridor kritik rol üstleniyor.

Küresel doğal gaz ticaretinin de yaklaşık yüzde 20’si bu kritik su yolundan taşınıyor.

İran idaresi, geçmişte Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidini vakit zaman gündeme getirse de bu seçenek, fiili bir ataktan çok stratejik baskı ögesi olarak değerlendirildi.

Basra Körfezi’nin girişinde yer alan dar deniz koridorunun kapanmasına yönelik tezlerin global güç piyasalarında sert fiyat dalgalanmalarına yol açabileceği belirtiliyor.

HAM PETROL FİYATLARINDA 10 DOLARIN ÜZERİNDE ARTIŞ BEKLENİYOR

Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Konuk Öğretim Üyesi Kate Dourian, direkt askeri çatışmaya geçilmesinin piyasa hesaplamalarını değiştirdiğini söyledi.

Dourian, piyasaların pazartesi günü sert reaksiyon vermeye hazırlandığını belirterek, “Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolar ve üstünde artış olabilir. En son tesir, gelişmelerin piyasa açılışına kadar nasıl ilerleyeceğine bağlı olacak.” dedi.

İran’ın muhtemel misilleme hücumlarının üst taraflı fiyat baskısını artırabileceğini söz eden Dourian, Tahran’ın İsrail, ABD ve bölgedeki müttefik amaçlara taarruzlar düzenlediğini fakat güç altyapısına yönelik füze saldırısı riskinin büsbütün ortadan kalkmadığını söyledi.

Dourian, Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere geçiş ikazlarının petrol piyasaları açısından kritik kıymet taşıdığının altını çizerek, “Hürmüz Boğazı, Katar’ın LNG ihracatının da ana çıkış noktası pozisyonunda. ABD’nin büyük askeri üssüne konut sahipliği yapan El-Udeid Hava Üssü’nün bulunduğu Katar’ın da misilleme taarruzlarının gayesi olma riski, LNG yüklemelerinde önleyici önlemlerin artmasına ve LNG fiyatlarında sıçramaya neden olabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Washington’dan gelen siyasi bildirilerin da piyasadaki meçhullüğü artırdığına işaret eden Dourian, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Şu etapta Orta Doğu petrol üretimi yahut ihracatında büyük ölçekli kesinti doğrulanmış değil. Körfez üreticileri, üretime olağan formda devam ederken ana ihracat terminalleri faaliyetlerini sürdürüyor lakin piyasaların hassasiyeti, arz kesintilerine karşı tampon kapasitenin hudutlu olmasından kaynaklanıyor.

Küresel yedek üretim kapasitesinin büyük kısmı, Körfez bölgesinde ağırlaşmış durumda. Tanker trafiğindeki yavaşlama bile piyasaları sıkılaştırabilir. Asya pazarları, bilhassa süratli etkilenecek. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore üzere ülkeler, Körfez petrolüne büyük ölçüde bağımlı. Asıl belirleyici öge, İran’ın sonraki adımları olacak.”

BRENT PETROLDE YÜZDE 50’YE VARAN ARTIŞ SENARYOSU

George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Güç Uzmanı Umud Shokri de Hürmüz Boğazı’nın kapatılması durumunda piyasaların birinci etapta güçlü volatilite ve sert fiyat artışlarıyla reaksiyon vereceğine dikkati çekerek, “Arz dehşetleri erken devirde baskın olacağı için Brent petrol fiyatı, başlangıçta yüzde 20-50 aralığında yükselebilir” görüşünü paylaştı.

Shokri, stratejik rezervlerin kullanılmasının piyasa şokunu kısmen azaltabileceğini fakat panik alımları, spekülatif hareketler ve jeopolitik risk primini büsbütün ortadan kaldıramayacağını vurgulayarak, “Alternatif arz kanalları devreye girerse vakitle fiyatlar dengelenebilir lakin kısa vadede hedge süreçleri ve belirsizlik dalgalanmayı artırabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Boğazın kapanmasıyla petrol ve LNG arz kesintilerinin kısa vadede fiyatları 100-150 dolar bandına taşımasının ABD’de akaryakıt fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini artıracağını anlatan Shokri, “ABD’de akaryakıt fiyatları, mevcut düzeylere nazaran galon başına yaklaşık 1-2 dolar yahut daha fazla artabilir. Bu durum nakliyat ve üretim maliyetlerini yükselterek iktisat genelinde baskı oluşturur. Enflasyon beklentilerinin yükselmesi, ABD Merkez Bankasının daha sıkı para siyasetini daha uzun mühlet sürdürme baskısıyla müsabakasına neden olabilir. Tesirler tüketici harcamalarına, besin ve sanayi eserleri fiyatlarına da yayılabilir” diye konuştu.

Shokri, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının savaşın askeri ve diplomatik gidişatını da etkileyeceğine dikkati çekerek, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Boğazın kapatılması, bilhassa ABD ve müttefiklerinin geçişi tekrar açmak için harekete geçmesi halinde daha geniş çaplı askeri müdahale mümkünlüğünü artırabilir. Birebir vakitte yükselen petrol fiyatları, enflasyon ve büyük ekonomilerde resesyon riski üzere global ekonomik tesirler, diplomatik baskıyı artırarak tansiyonun azaltılması istikametinde baskı oluşturabilir.

Böylece kısa vadede askeri tırmanış, sonrasında ise ekonomik maliyetler arttıkça ateşkes istikametinde milletlerarası baskı artabilir.”