12 yıldır AYM’de bekleyen Madımak davasını AİHM’ye taşıyan avukat Dr. Kurşun konuştu: ‘Kararı iktidar engelliyor’

Dr. Günal Kurşun, Madımak davasının bu yıl ocak ve mart aylarında iki sefer Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) “açıklanacak kararlar” listesinde yer aldığına dikkat çekerek “AYM’nin kararı o denli bir karar ki açıklandığında borsa düşecek, Türkiye’nin milletlerarası itibarı azalacak, yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve etkililiği konusunda önemli soru işaretleri oluşacak. Siyasi iktidar da bu sebeple kararın açıklanmasını engelliyor” dedi. Madımak katliamında katledilen aydınlardan Behçet Aysan’ın kızı Eren Aysan, Nesimi Çimen’in oğlu Mazlum Çimen ve Metin Altıok’ın kızı Zeynep Altıok ismine belgeyi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) taşıyan avukatlardan Dr. Günal Kurşun Cumhuriyet’in sorularını yanıtladı.

– Dosya hâlâ Anayasa Mahkemesi’nde (AYM) görülmeye devam ediyor, buna rağmen AİHM inceler mi, “İç hukuk yolları tüketilmedi” diyebilir mi?

Madımak ile ilgili AYM’ye en son müracaat 2014’te yapıldı. Bu başvuruyu AYM 12 yıldır elinde tutuyor. Söylediğiniz hakikat, iç yargı yollarının tüketilmemiş olması gerekçesiyle AİHM ret kararı verebilir, biz de müracaatımızı bunu bilerek yaptık. Ancak öbür taraftan AİHM’nin bakması gereken bir öbür kural da “makul müddette yargılanma” hakkı. Bu da Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 6. maddesinde düzenlenen “adil yargılanma hakkı”nın bir alt hakkı olarak tanımlanır. Münasebetiyle biz burada makul müddette yargılanma hakkının da ihlal edildiği münasebetine dayanıyoruz.

– AİHM’ye giderken madde madde sıralarsanız temel olarak dayandığınız noktalar nedir?

Bir; insanlığa karşı hata olduğu, iki; insanlığa karşı hatalarda zamanaşımı işlemez kuralı, üç; AYM’nin bu kadar vakit belgeyi uhdesinde tutarak hem adaletin yerini bulmasını geciktirdiği ve engellediği hem de AİHM’ye yapılacak muhtemel müracaatların önüne geçtiği, dört; makul müddette yargılama hakkının ihlal edildiği, beş; mağdurlar açısından bir giderim sağlanmadığı, failler hak ettikleri cezayı almadığı için cezasızlık kavramına katkıda bulunulduğu gerçeklerine dayandık.

‘BUGÜN BİLE SUÇ İŞLENİYOR’

Türk hukukuna “insanlığa karşı suçlar” maddesi 2006’da girdi. 1993’te insanlığa karşı kabahat işlenmeye başlandı. Biz burada insanlığa karşı kabahat olduğunu düşünüyoruz. İnsanlığa karşı kabahatlerde zamanaşımı işlemez. Halbuki zamanaşımı kuralı sebebiyle kimi sanıklar geçen yıl hür bırakıldı. Olay insanlığa karşı hata olarak nitelendirilmiş olsaydı bu türlü bir sonuçla karşılaşmazdık. Cürüm her an işlenmeye devam ediyor. Bugün dahi insanlığa karşı cürüm işleniyor. Bu türlü düşünmemizin sebebi davanın sonuçlandırılmamış, adaletin sağlanamamış olması. 2006’dan sonra en azından bir yargılama yapılabilirdi. Lakin yapılmadı.

‘LİSTEDE VARDI AMA…’

Bu süreçte bir öteki değerli nokta, AYM’nin sitesinde o hafta açıklanacak kararlar, mahkemenin gündemi sayfasında duyuru edilir. Bu dava 2026’nın ocak ve mart aylarında “açıklanacak kararlar” listesinde duyuru edilmesine karşın açıklanmadı.

– Bunun manası nedir?

Bence karar verildi fakat uygun konjonktür bulunmadığı için açıklanmıyor. Ülkedeki yargı siyasetini yöneten kişi ya da kurumlar uygun görmedikleri için bu karar bir türlü açıklanamıyor. Zira mahkemenin sitesinde ezkaza iki sefer birebir evrak “karar verildi, açıklanacak” diye duyuru edilemez. Bu kadar yanlışlık tesadüf olamaz. AYM’nin vazifesi kendisine yapılmış başvuruyu en kısa müddette neticelendirmektir. 12 yıl uhdesinde tutarak, AİHM’ye dava açılmasını da engellemek değildir. Biz de burada AYM’nin tesirli bir müracaat yolu olmadığı argümanına dayandık. Ben türel değil siyasi sorun olarak bu kararın açıklanmadığı görüşündeyim. 12 yıl süren bir dava olmaz.

– AYM’nin bu kadar uzun müddet karara bağlamadığı bir öbür dava var mı?

Böyle bir örnek yok. Madımak davası, bu kadar uzun uhdesinde tuttuğu, karara bağlamadığı tek örnek.

– Kararın “uygun konjonktür bulunmadığı için açıklanmadığı”ndan kelam ettiniz. Mağdurların lehine bir sonuç çıksa ne olabilir?

Bu uzama, mağdurların haklarının korunmasına yönelik olumlu bir sonuç oluşmayacağını gösteriyor. Olumlu olsaydı esasen şimdiye kadar açıklanırdı. Zira bu davanın sonunu bekleyen çok sayıda insan var. Bu insanların adalet hissini tatmin etmek, mağdurların adalete erişimini sağlamak açısından bu kararın ehemmiyeti büyük. AYM’nin kararı o denli bir karar ki açıklandığında borsa düşecek, Türkiye’nin milletlerarası itibarı azalacak, yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve etkililiği konusunda önemli soru işaretleri oluşacak. Siyasi iktidar da bu sebeple kararın açıklanmasını engelliyor.

‘KORUMA KALKANIYLA YAŞADILAR’

Öte yandan “Ne karar çıkarsa mağdurlar açısından olumlu olur” sorusunu da tartışmamız gerek. Pek çok failin vefat ettiğini gazetelerden okuduk. Bunlar çok uzun mühlet kaçak yaşamalarına karşın cenazeleri konutlarından çıktı ve toprağa verildi. Anlıyoruz ki bir muhafaza kalkanı altında yaşadılar. Yıllarca aranan insanların konutlarında saklandığı ve bulanamadığı bir öbür örnek var mı… Bu, faillerin bir güç tarafından korunduğu görüşü uyandırıyor. Bu sebeple toplum barışamıyor, insanların bir yanı yaralı kalıyor. Bu olabilecek en berbat durum.

– AİHM’nin iç hukuk yolları tüketilmeden kendisine gelen bir davayı kabul ettiğine yönelik bir örnek bulunuyor mu?

Buna benzeri dünya tarihinde bir olay yok aslında. AİHM uzun müddetli yargılamalarda net mühletler koymuyor lakin prensip olarak “Dosyanın kendine özgün koşulları içinde kıymetlendirme yapılmalı. Olayın büyüklüğüne, sanık sayısına bakılmalı” diyor. Madımak’a baktığımızda her ne kadar uzun süren, çok sayıda sanık olan ve kalabalık bir belge yükü olsa dahi bu kadar müddete yayılan bir yargılama olması makul görülmemeli. AYM açısından 12 yıl boyunca bu belgeyi uhdesinde tutup karar verememiş olmak açıklanabilir değil. Neyi bekliyor AYM, toplanacak kanıt, alınacak sanık sözü mi kaldı? Mahkemenin iş yükü ile 12 yıllık mühlet açıklanamaz. Öte yandan mahkemenin iş yükü mağdurları ilgilendirmez. AYM diyelim ki hiç karar açıklamazsa, sonsuza kadar AİHM’ye müracaat yapamayacak mıyız? Bunun bir limiti olmalı. AYM karar açıklayabilse açıklardı. Açıklayamadığına nazaran AYM engelleniyor.

‘UMUTLUYUM’

– AİHM reddederse ne olur?

Eğer AİHM bizim argümanımızı haklı bulursa kabul edilebilirlik kararı verecek ve davaya bakmaya devam edecektir. Şayet iç yargı yollarının tüketilmemiş olduğu gerekçesiyle ret kararı verirse davamız reddedilmiş olacak lakin mağdurlar açısından rastgele bir kayıp oluşmayacak. İleride AYM kararını verdiği vakit AİHM’ye belgeyi götürmek mümkün.

– AİHM’nin kararı ile ilgili öngörünüz nedir?

Umutluyum, elimizden geleni yaptık. Mahkemenin başvuruyu ciddiye alıp titizlikle inceleyeceğine inanıyorum.

– Başvuru kabul edilirse öteki ülkeler açısından da örnek teşkil edecek değil mi?

AİHM, sırf Türkiye açısından değil, bu türlü büyük olaylarda, insanlığa karşı cürümlerde, savaş hataları açısından da Avrupa çapında ses getirecek bir karara imza atabilir. Bunun da ayrıyeten bir bedeli olacaktır.