Hudut Tanımayan Gazeteciler: Gazetecileri sürgüne zorlayan ülke sayısı beş yılda iki katına çıktı

Uluslararası Hudut Tanımayan Gazeteciler (RSF) bilgilerine nazaran, siyasi krizler, çatışmalar ve güvenlik tehditlerinin arttığı son beş yılda gazetecilerin ülkelerini terk etmek zorunda kaldığı ülke sayısı iki katına çıktı. RSF, sürgüne gitmek zorunda kalan gazetecilerin kıymetli kısmının mesleklerini sürdürmeye çalıştığını fakat bu defa de kabul edildikleri ülkelerde çeşitli riskler ve idari pürüzlerle karşılaştığını belirtti.

SÜRGÜN GAZETECİLERİN MESELELERİ HUDUT GEÇİNCE BİTMİYOR

RSF Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nin sorumlusu ve data gazetecisi Vianney Loriquet, son beş yılda 60’tan fazla ülkeden 1468 gazetecinin tehdit, mahpus yahut vefat riski sebebiyle ülkelerini terk etmek zorunda kaldığını ve RSF tarafından desteklendiğini açıkladı.

Bu tabloyu “Dünya Mülteciler Günü arifesinde son derece üzücü bir bilanço” olarak nitelendiren Loriquet, sürgünün gazeteciler için yeni sıkıntıları da beraberinde getirdiğini söyledi.

Loriquet, “Bu sayı sadece çok daha büyük bir olgunun görünen kısmını oluşturuyor. Gazeteciler ülkelerinden kaçtıktan sonra da şantaj, hudut dışı edilme tehdidi ve idari baskılarla karşı karşıya kalıyor. Devletlerin, dezenformasyon ve propagandaya karşı son savunma çizgilerinden biri olan sürgündeki gazetecilere tesirli müdafaa sağlaması gerekiyor” dedi.

RSF, sürgündeki gazeteciler için geri göndermeme garantisi, acil vize uygulamaları, kalıcı oturma müsaadeleri, yine yerleştirme programlarına erişim ve mesleğe dönüş takviyesi davetinde bulundu.

RSF Yardım Bürosu Başkanı Victoria Lavenue de sürgünün gazetecilere yönelik tehditleri büsbütün ortadan kaldırmadığını söyledi. Lavenue, “İdari ve lisan pürüzlerine birden fazla vakit ekonomik güvencesizlik, yalnızlık ve hudut ötesi baskılar da ekleniyor. Buna karşın birçok gazeteci, ferdî güvenliklerini riske atarak kamu faydasına haber üretmeyi sürdürüyor” sözünü kullandı.

Gazetecilerin korunmasının sadece insani bir sorumluluk olmadığını vurgulayan Lavenue, bunun birebir vakitte bilgiye erişim hakkının ve demokratik tartışma ortamının korunması açısından da hayati değer taşıdığını vurguladı.

EN FAZLA SÜRGÜN AFGANİSTAN’DAN

RSF Assistance Ofisi bilgilerine nazaran, 2021-2025 periyodunda 677 Afgan, 160 Rus ve 101 Myanmarlı gazeteci sürgüne gitmek zorunda kaldı. Tıpkı periyotta en az 65 ülkede gazeteciler sürgüne zorlanırken, Türkiye dahil 20 ülkede sürgüne giden gazeteci sayısı 10’un üzerine çıktı.

RSF, bu olgunun makul bir bölgeyle hudutlu olmadığını, tersine global ölçekte yaygınlaştığını belirtti. Gazetecilerin sürgüne zorlandığı ülke sayısı 2021’de 19 iken 2025’te 40’a yükseldi. RSF takviyesinden yararlanan sürgündeki gazeteci sayısı ise 2021’de 235, 2025’te 243 olarak kaydedildi.

ÇATIŞMALAR VE ORGANİZE KABAHAT BASKISI SÜRGÜNÜ ARTIRIYOR

RSF’ye nazaran sürgün olaylarındaki artışın esas sebepleri arasında savaşlar, siyasi krizler ve organize hata örgütlerinin baskıları bulunuyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda çatışmaların yine şiddetlenmesi sebebiyle 2025 yılında 21 gazeteci RSF dayanağıyla ülkeyi terk etti. Bu gazetecilerin büyük kısmı Burundi ve Uganda’ya sığındı. Sahel bölgesinde ise sürgün hareketliliği Mali, Çad, Nijerya, Gine ve Burkina Faso’dan başlayarak Senegal’e kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayıldı.

LATİN AMERİKA’DA TEHDİT: SİYASET VE KARTELLER

RSF, Latin Amerika’da gazetecilere yönelik tehditlerin hem siyasi baskılardan hem de organize cürüm örgütlerinden kaynaklandığını belirtti. El Salvador ve Venezuela’da otoriterleşme eğilimlerinin güçlendiğine dikkati çekilen raporda, 2026 yılının başından bu yana Meksika, Kolombiya ve Guatemala’da altı gazetecinin öldürüldüğü kaydedildi.

AFGANİSTAN SÜRGÜNÜN MERKEZ ÜSSÜ

Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de Kabil’i ele geçirmesinden bu yana Afganistan, gazeteci sürgününün en yoğun yaşandığı ülke oldu. RSF datalarına nazaran son beş yılda 677 Afgan gazeteci kuruluşun takviyesiyle ülkeden ayrıldı. Bu sayı, RSF’nin yardım programı kapsamında kayıt altına aldığı tüm hadiselerin yaklaşık yarısını oluşturuyor. Bugün 28 farklı ülkeye dağılmış durumda olan Afgan gazetecilerin yaşadığı süreç, RSF tarafından bağımsız gazeteciliğin son periyotta karşılaştığı en büyük kayıplardan biri olarak bedellendiriliyor.

TÜRKİYE VE MISIR ÖRNEĞİ

Raporda, kimi ülkelerin çatışma bölgelerinden kaçan gazetecilere sığınma imkânı sunarken birebir vakitte kendi gazetecileri açısından basın özgürlüğü sıkıntıları yaşadığı belirtildi.

RSF’ye nazaran Mısır, 2021 yılından bu yana birçok Sudanlı ve Filistinli olmak üzere en az 31 gazeteciye süreksiz sığınma imkanı sağladı. RSF, Sudan’daki iç savaştan kaçarak Mısır’a yerleşen gazetecilerin sayısının 300’ü aştığını varsayım ediyor.

Türkiye’nin de bölgesel bir sığınma merkezi haline geldiğini belirten RSF, 2021 yılından bu yana Afganistan, Filistin ve Suriye başta olmak üzere çeşitli ülkelerden en az 46 sürgün gazetecinin Türkiye’ye yerleştiğini kaydetti. Buna karşılık RSF Assistance datalarına nazaran tıpkı periyotta en az 10 gazeteci Türkiye’den ayrılmak zorunda kaldı.

RSF ALMANYA BEŞ YILDA 479 GAZETECİYE DAYANAK VERDİ

RSF’nin Almanya temsilciliği de 2021-2025 yılları arasında zarurî göç süreçlerinde toplam 479 gazeteciye dayanak sağladı. Bunların 209’unun Rusya’dan, 192’sinin ise Afganistan’dan geldiği belirtildi. RSF, hazırlanan haritada yerinden edilen birtakım gazetecilerin yer almamasının sebebinin kesin ayrılış tarihlerine ait bilgi eksikliği olduğunu tabir etti. Raporda, göç hareketlerini kaynak ülkelerdeki şartlarla ilişkilendirebilmek hedefiyle yerleşilen ülkeye varış tarihi yerine sürgün yılı temel alındı.