Aydın’ın Kuşadası ilçesinde, prehistorik devirden Osmanlı’ya kadar uzanan vakit diliminde, yerleşim alanı olarak kullanılan Kadıkalesi-Anaia Höyüğü “Ceneviz Ticaret Yolu’nda Akdeniz’den Karadeniz’e Kale ve Surlu Yerleşimler” belgesi kapsamında yapılan müracaatla UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne girdi.

Kuşadası’nın Kadıkalesi Mahallesi’nde bulunan tarihi Anaia Höyüğü’ndeki hafriyat çalışmaları 26 yıldır kesintisiz devam ediyor. Hafriyat başkanlığını Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Suna Çağaptay’ın yaptığı Anaia Höyüğü’nde, 12’nci yüzyıla tarihlenen Bizans devrine ilişkin bir kilise ile 5’inci yüzyıldan kalan ve Hıristiyan inancında şifa verdiğine inanılan bir de ayazma (kutsal su kaynağı) bulunuyor.

Kazı çalışması sırasında açılan yarmalarda insan iskeletlerinin de ortaya çıkarıldığı Kadıkalesi-Anaia Höyüğü’nün geçmişi “prehistorik” (tarihöncesi) periyoda kadar dayanıyor.

Kazılarda bugüne kadar boyalı çanak ve çömlekler, taş baltalar ile topraktan yapılmış çeşitli kaplar ve Hitit periyoduna ilişkin heykellerin de çıkarıldığı Kadıkalesi-Anaia-Höyüğü’nün UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne girmesiyle Türkiye’de listede bulunan kültür varlığı sayısı da 81’e ulaştı.

‘YAĞMAYA İZİN VERİLİYOR!’

BÜLENT TÜRKMEN

(Arkeologlar Derneği Genel Başkanı)

Kadıkalesi-Anaia Höyüğü ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ndeki varlıklarımızın sayısı 81’e ulaştı. Bunların asıl listeye girmesi için hem adaylık evrakı hem de alan idare planının hazırlanması gerekmektedir.

Adaylık belgesinde alanın üstün kozmik pahası ortaya koyularak özgünlük ve bütünlüğünü, UNESCO’nun belirlediği kriterlerden en az birini karşılaması ile müracaat yapılırken miras alanının alan idare planının da hazırlanması zaruridir.

32 YILDIR BEKLİYOR

Her yıl UNESCO Dünya Miras Listesi’ne bir doğal bir de kültürel miras başvurusu yapılabiliyor. Bu yıl prestijiyle süreksiz listede yer alan 81 varlığın 74’ünün kültürel miras alanı olduğunu göz önünde bulundurduğumuzda bunların hepsinin Dünya Mirası Listesi’ne girmesi için 74 yıla muhtaçlık var demek.

Örneğin Karain Mağarası 1994 yılında süreksiz listeye alınmış ve üzerinden 32 yıl geçmesine rağmen rastgele bir çalışma yapılmamıştır. Doğal ki varlığın süreksiz listeye girmesi alanla ilgili bilimsel çalışmaları arttırmasına ön ayak olacağı için değerlidir.

Ama asıl yapılması gereken bir varlığın, UNESCO Dünya Mirası’nın süreksiz ve asıl listesine girmesinden bağımsız olarak, bakanlığın doğal ve kültürel mirasımızın tamamına yönelik alan idare planları hazırlanması, miras alanlarının bilimsel çalışmalarının yapılabilmesi, korunması, yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılmasına dönük çalışmaların hayata geçirilmesidir.

Kültürel ve doğal miras alanlarımıza ait hem ulusal mevzuatımız hem de taraf olduğumuz milletlerarası kontratlardan kaynaklı yapılması gerekenler yerine getirilmiş olsa bugün miras alanlarımızın durumu bu kadar berbat durumda olmazdı. Yani bir yandan varlıklarımız UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alındığı için bunun reklamı yapılırken öteki yandan birçok miras alanımızın tahrip edilmesine, yağmalanmasına göz yumuluyor. Bunun için birçok örnek verilebilir.

EFES ANTİK KENTİ

Bunlardan biri de Efes antik kenti girişine yapılmaya çalışılan ve çalışmaları bütün itirazlara rağmen devam eden karşılama merkezi. Efes Antik Kenti de 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmişti. Lakin ülkemizde ne ulusal ne memleketler arası mevzuatların/sözleşmelerin hiçbir değeri yok maalesef.

Yani UNESCO ile göz boyamaya gerek yok, gerçek manada kültürel ve doğal mirasımızın korunmasına yönelik çalışmaların hayata geçirilmesi elzemdir.

‘KAZILAR 26 YILDIR SÜRÜYOR…’

NEZİH BAŞGELEN

(Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı, arkeolog-editör)

2001 yılında Aydın’ın Kuşadası ilçesinde başlatılan Kadıkalesi-Anaia Höyüğü hafriyatları, 26 yıldır kesintisiz olarak yürütülen çok katmanlı bir arkeolojik araştırma projesidir. Birinci periyot Prof. Dr. Zeynep Mercangöz başkanlığında Ege Üniversitesi bünyesinde yapılan çalışmalar, halen Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Suna Çağaptay başkanlığında yürütülmektedir.

Höyük üzerine inşa edilmiş bir Ortaçağ kalesini ve altındaki prehistorik yerleşim katmanlarını inceleyen bu hafriyatlar, Batı Anadolu tarihine her açıdan ışık tutmaktadır. Kadıkalesi-Anaia Höyüğü kazılarında gün yüzüne çıkarılan eserler, kentin tarihöncesi periyottan itibaren global bir üretim, ticaret ve inanç merkezi olduğunu ortaya koymuştur.

Bu bağlamda buradaki hafriyatlarda bulunan Bronz Hitit heykelciği ise Anaia’nın bilhassa MÖ 2. binde Hitit-Miken bağları içinde kıymetli bir yer olduğunu göstermesi açısından kıymetlidir.